Het Schone Lucht Akkoord heeft burgerparticipatie op de agenda staan.
Een aantal betrokken citizensciencers signaleert issues en komt met suggesties in deze brandbrief die op de SLA dag van 5 november aan het RIVM aangeboden zal worden.
BrandBrief-Het SLA glas is half vol.pdf (90,7 KB)
Is citizen science luchtmetingen zonder ingrijpen over zijn hoogtepunt heen ?
Als follow up op de brandbief van November 2025 (zie Het halfvolle SLA glas ) heeft Teus een tijds overzicht gemaakt vanaantallen sensoren.
Zijn resultaat, een ods file (Open Document Spreadsheet) krijg ik helaas niet geupload naar dit forum, maar is downloadbaar vanaf:
Het script dat gebruikt is staat op: MySense/SamenMetenTools/SamenMetenThings.py at master · teusH/MySense · GitHub
Er blijkt uit dat de top van aantallen voor de bekeken gemeentes (die betrokken zijn bij de follow up van de brandbrief)in 2023 ligt en daarna langzaam afneemt.
Gouda is de uitzondering omdat in 2025 het 3 jarig gemeentelijk Ohnics project is gestart
Op 16 april is er een eerste kennismakingsgesprek geweest met enkele SLA mensen van min. I&W en RWS, RIVM SLA participatie team, Citizen Science Universiteit Leiden, en ‘burgerwetenschappers’, die fijn stof metingen en analyses in enkele gemeentes verrichten (Gouda, Hollandse Luchten, Leidschendam-Voorburg, Horst ad Maas, Land van Cuijk, Delft en Scapeler). In het gesprek op 11 mei wordt meer intensief gesproken over de SLA Brandbrief.
Als voorbereiding zijn nu enkele initiatieven belicht (cases Horst, Cuijk, Leidschendam, Scapeler). Wie stuurt ook zijn casus op? Om duidelijkheid te krijgen is voor 14 gemeentes met de spreadsheet als bron een samenvattend overzicht van meetlocaties samengesteld. Het overzicht betreft in welk jaar en waar meetstations operationeel waren, welke sensoren toegepast worden, vanuit welke lokale projecten, een veel meer. Het overzicht (PDF bestand) heeft links naar te downloaden interactieve kaarten voor nog meer detail. Aanvullingen, verbeteringen zijn natuurlijk welkom. Graag voor de tweede aankomende bijeenkomst van 11 mei zodat we (de SLA Brandbrief schrijvers en direct betrokkenen) ook die gegevens mee kunnen nemen in onze besprekingen.
Of nog voor 25 april waar volgens de SLA Nieuwsbrief voor overheden een sessie gewijd schijnt te worden aan Citizen Science en participatie.
Overzicht (samenvatting van de spreadsheet) van 14 gemeentes met fijn stof metingen van 2019 t/m 2025:
Meetlokaties-Overzicht-2019-2026.pdf (608,4 KB)
Het overzicht zal bij gelegenheid verbeteringen ondergaan. Zie voor de laatste versie github.com/teusH/MySense/reports/ en ./SamenMetenTools/. Ook is daar de bron (de spreadsheet en gebruikte software) in te zien en te hergebruiken.
Met dank aan RIVM team om deze gesprekken mogelijk te maken en te begeleiden.
Even een update vanuit het RIVM over Het halfvolle SLA glas. Deze brandbrief, zie bijdrage van Walter bovenaan, heeft veel indruk gemaakt bij mij en mijn collega’s op het RIVM. Wij wilden ook onze bijdrage leveren en hebben daarom aan de SLA mensen van het Ministerie I&W en Rijkswaterstaat aangeboden om het gesprek hierover met de schrijvers van de brandbrief te organiseren. Dat konden we doen vanuit het EU project more4nature.eu, vanuit dat project kregen we begeleiding over hoe je zo’n gesprek kunt vormgeven.
Zoals Teus hierboven heeft beschreven was de eerste bijeenkomst op 16 april 2026 en de tweede op 11 mei allebei in Leiden. De eerste bijeenkomst was bedoeld om elkaar te leren kennen, ets breder in te gaan op de context waarin we allemaal werken en om elkaars perspectief beter te begrijpen.
De discussies op die dag vormden de inspiratie voor de tweede sessie op 11 mei 2026. Doel van beide gesprekken was om tot inzicht en dialoog te komen ten aanzien van de SLA Brandbrief – Het SLA glas is halfvol gericht aan mensen van het ministerie (en RWS) achter de uitvoering van het Schone Lucht Akkoord.
Bij de tweede bijeenkomst De bijeenkomst gaf met name de burgerwetenschappers een podium om hun werk te presenteren en de SLA brandbrief toe te lichten. Hun bijdragen lieten zien hoe divers de citizen science initiatieven op het gebied van luchtkwaliteit zijn, maar lieten ook de overeenkomsten zien. Ze leverden veel informatie op en gaven aanleiding tot een geanimeerde discussie.
De mensen achter de uitvoering van het SLA (van het ministerie en RWS) hebben deze sessies als zeer waardevol ervaren en zijn momenteel in overleg over welke vervolgstappen zij kunnen nemen. Ze hebben toegezegd om na de zomer weer mee te doen met een vervolgoverleg en komen voor die tijd met een voorstel met concrete actiepunten als reactie op de SLA Brandbrief.
Kortom, wordt vervolgd!
Hester (Samen Meten RIVM en more4nature)
In november 2025 is op initiatief vanuit een viertal meetinitiatieven een SLA Brandbrief ‘het half volle glas’ opgesteld en op de SLA Participatie publiek gemaakt. De open brief gericht aan ministerie I&W (SLA team DG M&I) gaf weer dat er zorgen over gebrekkige interactie met lokale instanties en vroeg om een structurelere aanpak. Een zorg die breed gedragen werd. De brief werd opgepakt en ondersteund door het SLA Participatie team van RIVM in het kader van more4nature en CityOBS (Citizen Science) EU projectvoering.
More4nature collaboratief geeft aan:
“ more4nature streeft naar een transformatieve verandering in milieubescherming door burgers en gemeenschappen te betrekken als sleutel actoren bij de gezamenlijke waarborging van de naleving van milieuvoorschriften.
more4nature werkt aan de institutionalisering van burgerwetenschap binnen cruciale aspecten van de borging van milieu naleving, van promotie tot monitoring en handhaving. “
De eerste bijeenkomst (kennismaking) met DG Milieu & Internationaal (I&W), Water, Verkeer en Leefomgeving (RWS), Citizen Science Nld (CS-NL Leiden en IHE Delft), RIVM SLA Participatie team, en 5-tal meetinitiatieven vertegenwoordigers vond plaats in april 2026.
De tweede bijeenkomst op 11 mei was bedoeld voor elkaars achtergrond en vraagstelling, inhoudelijke discussies en mogelijk te komen tot voorstel van mogelijke acties, zoals bijv. de SLA conferenties in het najaar.
Verslag 2e bijeenkomst 11 mei 2026 (Leiden)
* RIVM gaf duiding aan bedoelingen van more4nature project.
* De volgende meetinitiatieven presenteerden hun achtergrond en ervaringen met lokaal beleidsvoerders. De slides ‘enkele SLA Cases’ van de presentaties:
1_Enkele_SLA-Cases-11mei2016.pdf (444,8 KB).
Leidschendam (LV2):
2017-2022 data analyse ontwikkeling. Fijnstofmetingen niet gebruikt in lokale beleidsvoering. Motivatie is nagenoeg verdwenen.
Gouda (GoudaMeet):
Beleidsvoerders van ministerie I&W en RIVM: voelen zij zich wel verantwoordelijk en zijn ze instaat er iets aan te doen?
Zeeland (Scapeler):
Regionaal low-cost meetstations ontwikkeling. Kalibratie. Houtstook onderzoek. Ondanks kwaliteit niet serieus genomen door gemeentes. Doe iets met de meetresultaten!
Land van Cuijk (stichting BWLvC):
Raad besluit er moet gemeten worden. Gemeente toont een luisterend oor en draagt bij. Met resultaten wordt niets gedaan. Gemeente gaat haar eigen weg. Project is eind 2025 gestopt.
Horst a/d Maas (MySense, ver. Behoud de Parel):
Raad is aanvankelijk geïnteresseerd maar draagt tegen beloftes niet bij in kosten. Technische ontwikkelingen worden hergebruikt in Land van Cuijk. Rapportages worden niet gebruikt. Presentaties op landelijk niveau vinden weerklank. Kosten en onderhoud zijn niet meer te dragen op privé basis.
Hollandse Luchten (de Waag Society):
De Waag bevestigt het uitblijven van gevorderde dialogen en handelen op basis van bewoner data met en door lokale beleidsvoerders. Tekent er wel bij aan dat een paar gemeentes zeker uitzonderingen zijn.
* Er volgde een uitleg (slides ‘hoe nu verder’) waarom de SLA Brandbrief tot stand kwam. Doel van metingen, uitgangspunten, wetenschappelijke kwaliteit, stand van zaken (data analyse), kloof met beleidsvoering, aanbrengen van structuur in dialoog en feedback, demotivatie problematiek. Bijlage 2 ‘hoe nu verder’:
2_Hoe-samen-verder-11mei2016.pdf (345,1 KB)
* Besproken wordt waar de problematiek ligt aan de hand van enkele thema punten (bijlage 3: probleem duiding’): vage meetdoelen, gebrekkige koppeling naar beleidsvoering, onduidelijkheid tav wederzijdse behoeftes:
3_SLA-probleem-duiding-11mei2016.pdf (164,7 KB)
Techniek is niet het probleem maar de verbinding naar de uitvoering en de kennis/ervaring bij lokale bestuurders. Dit PDF document bevat tevens een lijst van referenties en achtergrondinformatie.
Afsluiting
Uitgangspunt was dat met twee bijeenkomsten vergezeld van veel verschafte achtergrondinformatie tot een resultaat kon leiden dat voor de SLA dagen in het najaar. Een derde bijeenkomst komt er mogelijk nog om het uiteindelijke doelstelling van 50% gezondheidswinst ook op lokaal niveau in 2030 voor elkaar te krijgen. De bal licht nu bij DG M&I (I&W) en WNL (RWS).
Met dank aan CS-NL Uni Leiden als gastheer voor de bijeenkomsten.
De door de deelnemers meegebrachte lokale lekkernijen voor bij de koffie en lunch.
Met dank aan het Samen Meten RIVM team voor de organisatie en inzet om nader tot elkaar te komen.
Oproep
Onderstreep je dit verhaal, of zijn er aanmerkingen en vragen aarzel niet om te reageren.
auteurs van SLA Brandbrief
Mijn verwachtingen bij de besprekingen waren duidelijk wat te hoog gespannen. Er was duidelijk een luisterend oor en er werd begrip getoond. Helaas waren er nauwelijks vragen en een dialoog om samen verder te komen werd door mij en meetinitiatief presentatoren kwam niet op gang. Wat zijn de mogelijkheden om de dialoog om samen lokaal verder te komen?
50% van de gemeentes hebben de SLA ondertekend. Maar enkele gemeentes hebben contact met de lokale bestuurders. Er is nog maar weinig tijd om het lokale glas vol te krijgen. Hoe pakken we dit aan? Of maken we ons ten onrechte zorgen?
Zoals je al kan zien aan het aantal lezers en deelnemers op het Samen Meten Forum en het aantal recente lokale locaties met metingen haken teveel mensen af.
Het Citizen Science kind dat nu volwassen aan het worden is moeten we niet links laten liggen. Mogelijkheden om het in lokaal beleid te betrekken zijn er genoeg.